استارت پیکار
نبرد جمل بعد از آن استارت شد که امام علی (ع) مسلم بن عبدالله مجاشعی، یکیاز سپاهیان خویش را مأمور کرد تا ورژنای از قرآن کریم ومهربان را در میان دو لشکر بلند نماید و کلیه را به آنچه در قرآن میباشد و به خودداری از تفرقه دعوت نماید. او بعد از آنکه فرمان امام علی(ع) را ایفا اعطا کرد، بوسیله سپاه اصحاب جمل کشته شد.[۴۰] بعداز این فیسدادها امام علی(ع) پیکار را جایز مسجد قبا مشهد دانست.[۴۱]
امام علی(ع) یاران خویش را از استارت کردن نزاع دوری داده بود. وی همینطور توصیه کرد که مجروحی را نکشند، کسی را مثله نکنند، بیاذن وارد منزلای نشوند، به کسی ناسزا نگویند، زنی را هَجْو نکنند و جز آنچه در اردوگاه اصحاب جمل میباشد، آدرس مسجد قبا مشهد برندارند.[۴۲]
تعداد و مهیاسازی دو سپاه
طلحه و زبیر بعد از آنکه از امام علی(ع) برای ادای عمره مفرده اذن خواستند، از مدینه به مکه رفتند،[۴۳] و با عایشه، عبدالله بن عامر و یعلی بن امیة دیدار کردند.[۴۴] بنابر بعضی احادیث، طلحه و زبیر در مکه با عایشه دیدار و اورا دعوت به خروج علیه امام علی(ع) کردند و در جواب به عایشه که پرسید آیا از او می خواهند که بجنگد، اورا به خونخواهی قتل عثمان و همینطور تشکیل شورای مسلمین برای انتخاب خلیفه تشویق رزرو مسجد قبا مشهد کردند.[۴۵]
اصحاب جمل با سپاهی ۹۰۰ نفری از عموم مدینه و مکه، به سوی بصره جنبش کردند[۴۶] و سپاه آنان به ندرت به سه هزار نفر رسید.[۴۷] به نقل بلاذری سپاه جمل را اشخاصی مثلا سعید بن عاص، مروان بن حکم و عبدالرحمن بن عتاب ملازمت و همراهی میکردند. مغیرة بن شعبة نیز آغاز عموم را به ملازمت با سپاه جمل تشویق میکرد، البته چندی آنگاه به طائف رفت و از مبارزه گوشه شماره تلفن مسجد قبا مشهد گرفت.[۴۸]
طرفِ راست لشکر اصحاب جمل، از فامیل ازد و به فرماندهی صبرة بن شیمان بودند و طرفِ چپ، از قبایل تمیم، ضَبّه و رُباب بوده و فرمانده آن ها هلال بن وکیع گزارش گردیده است.[۴۹] بنابر احادیث تاریخی، سپاه اصحاب جمل، سی هزار یا این که بیشتراز آن بودهاند.[۵۰]
امام علی(ع) بعد از آنکه از رفتن طلحه، زبیر و عایشه به سوی بصره درایت یافت، آسان بن حنیف انصاری را بهمکان خویش امیر مدینه تشکیل داد و به ذیقار در اطراف بصره رفت. آنگاه عثمان بن حنیف انصاری را والی بصره قرار اعطا کرد.[۵۱]
پس ار آن امام علی(ع) با سپاه ۷۰۰ نفری، متشکل از ۴۰۰ بدن از مهاجران و انصار که مهیا تکان به شام بودند، از شهر خارج رفت تا شاید شورشیان را بازگرداند، ولی زیرا به ربذه، در سه میلی مدینه رسید، مشخص و معلوم شد که شورشیان به دور گردیدهاند.[۵۲] امام(ع) تعدادی روز در ربذه ماند. در اینجا ششصد نیروی سواره از قوم طَی به او پیوستند[۵۳] و از مدینه برای وی مرکب و سلاح رسید.[۵۴]
سپاهیان امام علی(ع)، هفت مجموعه از قبایل متعدد بودند. فرماندهی میمنه (سمت راست) لشکر امام علی(ع) با صاحب اشتر و فرماندهی میسره (سمت چپ) با عمار بن یاسر بود. همینطور نعمان بن ربعی انصاری، فرمانده پیادهنظام بوده و درفش لشکر را محمد بن حنفیه حمل مینموده است.[۵۵] دراین پیکار، امام حسن(ع) در میمنه و امام حسین(ع) در میسره بود.[۵۶] تعداد سپاهیان امام علی(ع)، ۱۹ یا این که ۲۰ هزار بدن مذکور میباشد.[۵۷] سپاه امام از دو مجموعه مدنیان و کوفیان درست شده بود که اهل مدینه حاضر در سپاه را تا ۴۰۰۰ نفر گفتهاند که ۸۰۰ نفرشان انصاری بودند که از این دربین، ۴۰۰ نفرشان از جا ماندگان بیعت رضوان بودند.[۵۸]
گردآوریای، از هر دو طرف گوشه گرفتند؛ برای مثال اَحْنَف بن قیس که به امام(ع) خاطرنشان کرد در حالتی که بخواهی با دویست نفر از خانوادهام به تو میپیوندم و چنانچه خیر، با خاندان خویش، بنی سعد، گوشه می گیرم و چهار هزار خنجر را از تو بازمیدارم. امام ترجیح بخشید که او گوشه گیرد.[۵۹]
سعی برای پرهیز از پیکار
وقتی که امام وارد بصره شد، از سمت طَفّ درون شد و در جایی که زاویه خوانده میشد اقامت کرد.[۶۰] آن گاه به منش خویش خاطر نشان کرد. طلحه و زبیر و عایشه نیز از فُرضه (بندر) به رویکرد افتادند. بعد از وصال امام به بصره، دو مجموعه با هم روبهرو شدند.[۶۱] عایشه نیز از اقامتگاهش به مسجد حُدّان، در محله قوم و قبیله ازد، که میدان نبرد در نزدیکی آن بود، نقل جای کرد.[۶۲]
استارت پیکار
نبرد جمل بعد از آن استارت شد که امام علی (ع) مسلم بن عبدالله مجاشعی، یکیاز سپاهیان خویش را مأمور کرد تا ورژنای از قرآن کریم ومهربان را در میان دو لشکر بلند نماید و کلیه را به آنچه در قرآن میباشد و به خودداری از تفرقه دعوت نماید. او بعد از آنکه فرمان امام علی(ع) را ایفا اعطا کرد، بوسیله سپاه اصحاب جمل کشته شد.[۴۰] بعداز این فیسدادها امام علی(ع) پیکار را جایز مسجد قبا مشهد دانست.[۴۱]
امام علی(ع) یاران خویش را از استارت کردن نزاع دوری داده بود. وی همینطور توصیه کرد که مجروحی را نکشند، کسی را مثله نکنند، بیاذن وارد منزلای نشوند، به کسی ناسزا نگویند، زنی را هَجْو نکنند و جز آنچه در اردوگاه اصحاب جمل میباشد، آدرس مسجد قبا مشهد برندارند.[۴۲]
تعداد و مهیاسازی دو سپاه
طلحه و زبیر بعد از آنکه از امام علی(ع) برای ادای عمره مفرده اذن خواستند، از مدینه به مکه رفتند،[۴۳] و با عایشه، عبدالله بن عامر و یعلی بن امیة دیدار کردند.[۴۴] بنابر بعضی احادیث، طلحه و زبیر در مکه با عایشه دیدار و اورا دعوت به خروج علیه امام علی(ع) کردند و در جواب به عایشه که پرسید آیا از او می خواهند که بجنگد، اورا به خونخواهی قتل عثمان و همینطور تشکیل شورای مسلمین برای انتخاب خلیفه تشویق رزرو مسجد قبا مشهد کردند.[۴۵]
اصحاب جمل با سپاهی ۹۰۰ نفری از عموم مدینه و مکه، به سوی بصره جنبش کردند[۴۶] و سپاه آنان به ندرت به سه هزار نفر رسید.[۴۷] به نقل بلاذری سپاه جمل را اشخاصی مثلا سعید بن عاص، مروان بن حکم و عبدالرحمن بن عتاب ملازمت و همراهی میکردند. مغیرة بن شعبة نیز آغاز عموم را به ملازمت با سپاه جمل تشویق میکرد، البته چندی آنگاه به طائف رفت و از مبارزه گوشه شماره تلفن مسجد قبا مشهد گرفت.[۴۸]
طرفِ راست لشکر اصحاب جمل، از فامیل ازد و به فرماندهی صبرة بن شیمان بودند و طرفِ چپ، از قبایل تمیم، ضَبّه و رُباب بوده و فرمانده آن ها هلال بن وکیع گزارش گردیده است.[۴۹] بنابر احادیث تاریخی، سپاه اصحاب جمل، سی هزار یا این که بیشتراز آن بودهاند.[۵۰]
امام علی(ع) بعد از آنکه از رفتن طلحه، زبیر و عایشه به سوی بصره درایت یافت، آسان بن حنیف انصاری را بهمکان خویش امیر مدینه تشکیل داد و به ذیقار در اطراف بصره رفت. آنگاه عثمان بن حنیف انصاری را والی بصره قرار اعطا کرد.[۵۱]
پس ار آن امام علی(ع) با سپاه ۷۰۰ نفری، متشکل از ۴۰۰ بدن از مهاجران و انصار که مهیا تکان به شام بودند، از شهر خارج رفت تا شاید شورشیان را بازگرداند، ولی زیرا به ربذه، در سه میلی مدینه رسید، مشخص و معلوم شد که شورشیان به دور گردیدهاند.[۵۲] امام(ع) تعدادی روز در ربذه ماند. در اینجا ششصد نیروی سواره از قوم طَی به او پیوستند[۵۳] و از مدینه برای وی مرکب و سلاح رسید.[۵۴]
سپاهیان امام علی(ع)، هفت مجموعه از قبایل متعدد بودند. فرماندهی میمنه (سمت راست) لشکر امام علی(ع) با صاحب اشتر و فرماندهی میسره (سمت چپ) با عمار بن یاسر بود. همینطور نعمان بن ربعی انصاری، فرمانده پیادهنظام بوده و درفش لشکر را محمد بن حنفیه حمل مینموده است.[۵۵] دراین پیکار، امام حسن(ع) در میمنه و امام حسین(ع) در میسره بود.[۵۶] تعداد سپاهیان امام علی(ع)، ۱۹ یا این که ۲۰ هزار بدن مذکور میباشد.[۵۷] سپاه امام از دو مجموعه مدنیان و کوفیان درست شده بود که اهل مدینه حاضر در سپاه را تا ۴۰۰۰ نفر گفتهاند که ۸۰۰ نفرشان انصاری بودند که از این دربین، ۴۰۰ نفرشان از جا ماندگان بیعت رضوان بودند.[۵۸]
گردآوریای، از هر دو طرف گوشه گرفتند؛ برای مثال اَحْنَف بن قیس که به امام(ع) خاطرنشان کرد در حالتی که بخواهی با دویست نفر از خانوادهام به تو میپیوندم و چنانچه خیر، با خاندان خویش، بنی سعد، گوشه می گیرم و چهار هزار خنجر را از تو بازمیدارم. امام ترجیح بخشید که او گوشه گیرد.[۵۹]
سعی برای پرهیز از پیکار
وقتی که امام وارد بصره شد، از سمت طَفّ درون شد و در جایی که زاویه خوانده میشد اقامت کرد.[۶۰] آن گاه به منش خویش خاطر نشان کرد. طلحه و زبیر و عایشه نیز از فُرضه (بندر) به رویکرد افتادند. بعد از وصال امام به بصره، دو مجموعه با هم روبهرو شدند.[۶۱] عایشه نیز از اقامتگاهش به مسجد حُدّان، در محله قوم و قبیله ازد، که میدان نبرد در نزدیکی آن بود، نقل جای کرد.[۶۲]
قبل از رزرو مسجد قبا چه مواردی را بررسی کنیم؟